Dağlık ve kar baskın havzalarda hidrolojik ve hidrodinamik süreçlerin bütünleşik modellemesi

Amaç: Bu çalışma, veri kısıtı bulunan, yüksek rakımlı ve kar baskın dağlık havzalarda hidrolojik ve hidrodinamik süreçlerin fiziksel olarak tutarlı biçimde temsil edilmesine yönelik bütünleşik bir modelleme çerçevesi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Yağış-akış ve taşkın oluşum süreçlerinin birlikte değerlendirilmesi, eksik veri giderimi ve yağışın mekânsal temsilinin iyileştirilmesi yoluyla model belirsizliklerinin azaltılması hedeflenmiştir. Yöntem: Eksik debi serilerinin tamamlanması için tek ve hibrit veri temelli, eksik meteorolojik veriler için ise yinelemeli bir model geliştirilmiştir. Topoğrafya tabanlı mekânsal yağış dağıtımı kullanılarak PDM hidrolojik modeli ile yağış-akış süreçleri simüle edilmiş ve yıllık ile mevsimsel kalibrasyon stratejileri karşılaştırılmıştır. Son aşamada hidrolojik çıktılar, radar, sayısal hava tahmin modeli ve gözlemsel yağış verileri ile birlikte iki boyutlu hidrodinamik modele entegre edilerek taşkın derinliği, akış hızı ve tehlike dağılımları analiz edilmiştir. Bulgular: Hibrit yaklaşımlar, eksik debi tahmininde daha yüksek performans göstermiştir. Topoğrafya tabanlı yöntem, dağlık alanlarda yağışın mekânsal temsilini iyileştirmiştir. Mevsimsel kalibrasyon stratejisi, kar erimesinin baskın olduğu alt havzalarda yıllık kalibrasyona kıyasla daha dengeli ve fiziksel olarak tutarlı parametre setleri üretmiştir. Hidrodinamik sonuçların taşkın derinliği ve akış hızının yağış girdilerindeki belirsizliklere duyarlı olduğu belirlenmiştir. Sonuç: Veri ön işleme, yağışın mekânsal temsili ve kalibrasyon stratejisinin model çıktılarının güvenilirliği üzerinde belirleyici olduğu görülmektedir. Mevsimsel kalibrasyonun kar baskın havzalarda daha dengeli parametre setleri üretebildiği değerlendirilmiştir. Ayrıca, hidrodinamik taşkın tehlikesi analizlerinin yağış girdilerine duyarlılığı, risk değerlendirmelerinde veri kaynağı seçiminin önemini ortaya koymaktadır.