KIRSAL MİMARİ VE MEZAR TAŞI GELENEĞİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME: TRABZON VAKFIKEBİR ORTAKÖY MAHALLESİ MERKEZ CAMİİ VE HAZİRESİ

Bu çalışma, Trabzon ili Vakfıkebir ilçesine bağlı Ortaköy Mahallesi’nde yer alan Ortaköy

Camii ile camiye bitişik hazirede bulunan 35 mezar taşını konu edinmektedir. Kitabelerinden

elde edilen verilere göre cami, Hicrî 1293–1296 (M.1876–1879) yılları arasında inşa edilmiş

olup geç Osmanlı döneminde Karadeniz kırsalında yaygınlaşan cami mimarisinin tipik

özelliklerini yansıtmaktadır. Hazirede bulunan mezar taşları 1892–1950 yılları arasına

tarihlenmekte ve Osmanlı’dan Erken Cumhuriyet’e uzanan geçiş sürecinin taş sanatı üzerindeki

etkilerini açık biçimde ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında mezar taşları tipoloji, kitabe

içeriği ve bezeme özellikleri bakımından incelenmiş; erkek mezar taşlarının daha sade, kadın

mezar taşlarının ise bitkisel ve sembolik motifler açısından daha zengin olduğu tespit edilmiştir.

Ayakucu şahidelerinde yoğun biçimde kullanılan servi, çam, asma-üzüm ve vazodan çıkan

bahar dalları gibi bezemeler, ölüm sonrası diriliş, bereket ve cennet tasavvurlarını simgeleyen

ikonografik bir anlatı sunmaktadır. Bazı örneklerde görülen ibrik motifi, “Hu Allah” ibaresi ve

Mevlevi başlığının yer aldığı taşlar, bölgedeki tasavvufî inanç dünyasının mezar taşı sanatına

yansımalarını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle Ortaköy Camii ve haziresi, Vakfıkebir kırsalının

sosyo-kültürel hafızasını yansıtan bütüncül bir kültürel peyzaj örneği olarak

değerlendirilmektedir.