Arktik: Türkiye'nin Rolü Nedir?

Bu projenin temel amacı, Türkiye’nin Arktik’teki yerini, etkisini ve bu yerin zaman içerisindeki dönüşümünü incelemek ve Türkiye’nin Arktik’teki rolünü nasıl geliştire(bile)ceğini somut bulgular ve politika önerileri ışığında tartışmaya açmaktır. Proje, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan 2026 yılına kadar uzanan yüz yılı aşkın bir dönemi kapsamakta ve bu süre zarfındaki değişim ve süreklilikleri birlikte değerlendirmektedir. Belgesel inceleme ve uzman görüşmelerine dayanan, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma bir araştırma tasarımına sahiptir. Proje iki temel eksen üzerine inşa edilmiştir. İlk eksen, Türkiye’nin Arktik’teki konumunu/yerini ve bölge üzerindeki etkisini analiz etmektedir. Bu kapsamda tarihsel ve kültürel bağlam, bilim diplomasisi ile jeopolitik ve güvenlik boyutları birlikte ele alınmaktadır. Tarihsel ve kültürel analiz, Türkiye ile Arktik yerli halkları arasındaki dilsel ve kimlik temelli benzerliklere dikkat çekerken bilim diplomasisi boyutu, Türkiye’nin Uluslararası Kutup Yılları’na katılımı ve son dönemde artan bilimsel faaliyetleri üzerinden gelişen kurumsal kapasiteyi ortaya koymaktadır. Jeopolitik ve güvenlik boyutu ise Arktik’in değişen stratejik önemini dönemsel olarak analiz ederek Türkiye’nin bu dönüşüm karşısındaki konumlanışını değerlendirmektedir. İkinci eksen, Türkiye’nin Arktik’teki rolünü nasıl geliştirebileceğine odaklanmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye’nin karşı karşıya olduğu zorlukları ve öncelik alanlarını analiz etmektedir. Zorluklar üç ana başlık altında ele alınmaktadır: iklim değişikliği, küreselleşme ve güç geçişi. İklim değişikliği bağlamında göç baskıları ve yerli halklara ilişkin etik meseleler öne çıkarken küreselleşme bağlamında Arktik dışı aktörler arasındaki rekabet ve bölgenin artan askerîleşme riski değerlendirilmektedir. Güç geçişi dinamikleri ise başta Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), Rusya Federasyonu (Rusya) ve Çin Halk Cumhuriyeti (Çin) olmak üzere Arktik devletleri bağlamında analiz edilmektedir. Türkiye için öncelikler bağlamında yapılan karşılaştırmalı söylem analizi, ülkenin ne egemenlik temelli bir Arktik devleti ne de pasif bir gözlemci olduğunu; seçici, tematik ve esnek önceliklerle kendine özgü bir ara konum ürettiğini göstermektedir. Sonuç olarak proje, Türkiye’nin Arktik’e yönelik rolünün doğrudan güç projeksiyonuna dayalı bir yaklaşımdan ziyade; farkındalık üretimi, seçici destek ve sınırlı eylem ekseninde yeniden tanımlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.