İş kazalarının ceza hukuku yönünden değerlendirilmesi

Türkiye, ne yazık ki dünyada iş kazalarının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer almaktadır. Bu durumun başlıca sebeplerinden biri, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlü olan kişilerin bu yükümlülüklerine aykırı davranmasıdır. İş kazaları sonucunda sorumluluğun kime ait olacağı sorusu ise yalnızca ceza hukukunu değil, aynı zamanda hukuki ve idari sorumluluğu da içerecek şekilde çok sayıda hukuk dalını ilgilendirmektedir. Bu tezde, iş kazalarının ceza hukuku yönünden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Ceza hukuku yönünden iş kazalarını önemli bir hukuki sorun haline getiren nokta, birden fazla kişinin ihmali davranışıyla neticenin meydana gelmesine yol açma ihtimalinin yüksek olmasıdır. Bu sebeple, iş kazası sonucunda cezai sorumluluğu olacak kişi ya da kişileri tayin etmek son derece önemli bir konu haline gelmektedir. Bu husus, Yargıtay kararlarına da defalarca konu olmuştur. Tezin ilk bölümünde, iş kazalarının ceza hukuku yönünden değerlendirilmesine temel oluşturmak amacıyla iş hukuku, sosyal güvenlik hukuku ve iş sağlığı ve güvenliği hukukuna ilişkin kavramlara yer verilmiştir. İşçi, işveren, alt işveren, işveren vekili, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı gibi aktörler hukuki nitelikleriyle ele alınmış; iş kazası ve meslek hastalığı kavramları farklı hukuk disiplinleri açısından karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. COVID-19 örneği, bulaşıcı hastalıkların iş kazası sayılıp sayılmayacağı yönündeki hukuki tartışmalar bağlamında değerlendirilmiştir. Ayrıca farklı sektörlerden örnek vakalarla kuramsal çerçeve somutlaştırılmıştır. İkinci bölümde, iş kazalarından doğan cezai sorumluluk, ceza hukukunun temel ilkeleri çerçevesinde sistematik bir biçimde ele alınmıştır. Bu kapsamda öncelikle iş kazalarına ilişkin ceza sorumluluğu dışındaki hukuki ve idari sorumluluk halleri ortaya konulmuş, ardından cezai sorumluluğa hâkim olan hukuk devleti ilkesi, ceza sorumluluğunun şahsiliği, kusur ve orantılılık ilkeleri incelenmiştir. Devamında, iş kazalarına konu olabilecek suç tipleri kasten öldürme ve kasten yaralama, bu suçların ihmali davranışla işlenmesi ile taksirle öldürme ve taksirle yaralama başlıkları altında değerlendirilmiş; özellikle iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin ihlali bağlamında kast-taksir ayrımı ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Bölümün ilerleyen kısmında cezai sorumluluk, fail bakımından ele alınarak asıl işveren, alt işveren, işveren vekili, işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve kamu görevlileri yönünden ayrı ayrı değerlendirilmiş; ayrıca işçinin ve üçüncü kişilerin kusurlu davranışlarının, iş kazalarına özgü nedensellik ve kusur ölçütleri dikkate alınarak, cezai sorumluluğa etkisi, genel ceza hukuku ilkeleri ve iş kazalarına ilişkin özel düzenlemeler çerçevesinde ele alınmıştır. Ayrıca, bilirkişi raporlarının ceza sorumluluğunun belirlenmesindeki rolü ile Türk Ceza Hukuku'nda tüzel kişilerin cezai sorumluluğunun kabul edilmemesinin iş kazalarından doğan sorumluluk rejimi bakımından ortaya çıkardığı sonuçlar Yargıtay içtihatları ve doktrinsel görüşler ışığında değerlendirilmiş; son olarak, iş kazalarında uzlaştırma kurumu, alternatif bir çözüm yolu olarak incelenerek ceza adalet sistemi içindeki işlevi ve sınırları ortaya konulmuştur.