Van Gölü Kapalı Havzasında Su Dengesi ve Buharlaşma Dinamiklerinin Zamansal ve Mekânsal Analizi

Su kaynaklarının iklimsel değişkenlere bağlı olarak değişim göstermesi, özellikle kapalı havzalarda su dengesi analizlerini daha önemli kılmaktadır; çünkü bu sistemler, iklim değişikliğine yüksek duyarlılık gösteren ve hidroiklim süreçleri doğrudan yansıtan doğal göstergeler olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda, kapalı havza sistemlerinde su dengesi bileşenlerinin zamansal ve mekânsal değişiminin ortaya konması, iklimsel süreçlerin etkilerinin değerlendirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada Van Gölü Kapalı Havzasının su dengesi bileşenlerinin zamansal ve mekânsal değişimi incelenmiştir. Çalışma kapsamında havza çevresinde yer alan Van Bölge, Erciş, Muradiye Van, Tuşba Yüzüncü Yıl Üniversitesi, İpekyolu/Ortanca Köyü, İpekyolu/Yukarıgüneyce Köyü, Gevaş, Bitlis, Adilcevaz, Ahlat ve Tatvan meteoroloji istasyonlarından alınan aylık toplam yağış, aylık ortalama, maksimum ve minimum sıcaklık ile aylık ortalama buharlaşma gibi temel iklim parametrelerine ait veriler kullanılmıştır. Bu veriler temel alınarak havza genelinde 1960–2025 dönemini kapsayan uzun dönemli su dengesi analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında yağış ve buharlaşma arasındaki ilişki ayrıntılı olarak incelenerek, havza genelinde su dengesi üzerindeki değişim dinamikleri ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda, havzanın farklı kesimlerinde su fazlası ve su açığı koşullarının yıllar içindeki dönemsel değişimleri belirlenmiş ve bu değişimlerin zamansal ve mekânsal dağılımı değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, Van Gölü Kapalı Havzasında su dengesi bileşenlerinin belirgin bir mevsimsel ve yıllar arası değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bölgenin yarı kurak ve yüksek karasallık özelliklerinin yağış ve buharlaşma süreçlerinin dağılımında etkili olduğu belirlenmiş özellikle sıcaklık artışına bağlı olarak buharlaşma değişkenliği su dengesi üzerinde etkisini göstermiştir. Bununla birlikte yağış rejimindeki yıllık dalgalanmalar su dengesini dönemsel olarak etkileyebildiği sonucuna varılmıştır. Genel olarak, havzanın su rejiminin yağış ve sıcaklık başta olmak üzere iklimsel değişkenliğe yüksek derecede duyarlı olduğu, bu duyarlılığa bağlı olarak su dengesi bileşenleri arasındaki ilişkinin zaman içinde belirgin biçimde değişebildiği ortaya konulmuştur. Bu çalışma ile, söz konusu değişimlerin zamansal ve mekânsal boyutunu bütüncül bir yaklaşımla ortaya koyarak kapalı havza hidrolojisinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamak ve bölgedeki su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimine yönelik bilimsel bir temel oluşturmak amaçlanmıştır.