İçmesuyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliğinin Değerlendirilmesi: Kazanımlar, Eksiklikler ve Öneriler

İçmesuyu temin ve dağıtım sistemleri, en kritik kentsel altyapı sistemleridir. Artan nüfus, iklim değişikliği ve su kaynakları üzerindeki baskının giderek artması, bu sistemlerin daha etkin ve sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesini zorunlu hale getirmektedir. Bu bağlamda su kayıplarının azaltılması, su kaynaklarının korunması ve hizmet kalitesinin artırılması açısından stratejik bir öneme sahiptir. Kaliteli ve yeterli bir miktarda suyun, zamanında ve sürekli bir şekilde abonelere iletilmesi gerekmektedir. Bunun sistematik sağlanması için içmesuyu temin ve dağıtım sistemleri yeterli kapasiteye ve dirençliliğe sahip olmalıdır. Bu kapsamda sistemlerin hidrolik performansının ve işletme güvenilirliğinin sürdürülebilir şekilde sağlanması büyük önem taşımaktadır. Ancak özellikle dağıtım sistemlerinde birçok faktöre bağlı olarak arızalar oluşmakta, boru hatlarının dayanımı azalmakta ve su kayıpları gözlenmektedir. Su kayıpları genel olarak fiziksel kayıplar ve idari kayıplar olarak sınıflandırılmakta ve her bir kayıp türü için farklı yönetim stratejileri gerekmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde su kayıp oranlarının yüksek seviyelerde seyretmesi, mevcut altyapıların iyileştirilmesi ve yönetim yaklaşımlarının geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Su kayıplarının kontrolü, önlenmesi ve sürdürülebilir yönetimi için birçok araç ve yöntem uygulanmaktadır. Ülkemizde su kayıplarının kontrolü ve yönetiminin belirli bir terminoloji ve sistematiğe göre yapılması amacıyla 2014 yılında Su Kayıplarının Kontrolü yönetmeliği yayınlanmıştır. Bu yönetmelik ile birlikte idareler için performans göstergeleri tanımlanmış ve standart su dengesi yaklaşımının kullanımı yaygınlaştırılmıştır. Bu çalışmada, 2014 yılında yayınlanan bu yönetmeliğin su kayıp yönetiminde idareler ve belediyeler için sağladığı kazanımlar ve su kayıp yönetiminde ortaya çıkan eksiklikler değerlendirilmiş ve gelecek için öneriler sunulmuştur. Yönetmelikte su kayıplarının etkin yönetimi açısından yer alan yöntem ve araçların uygulanabilirliği değerlendirilmiştir. Ayrıca, idarelerin su kayıp performansının izlenmesi amacıyla kullanılan ve yönetmelikte yer alan standart su dengesinin doldurulması ve analizi noktasında tespit edilen eksiklikler tartışılmıştır. Ayrıca standart su dengesi tablosunun sağladığı faydalar ve kazanımlar da değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında ülkemizde su kayıp yönetimi kapsamında daha fazla kazanım elde edilmesi ve yönetmeliğin etkinliğinin artırılması adına öneriler sunulmuştur. Bu çalışmanın özellikle su kayıp yönetimi kapsamında çalışma yapan araştırmacı ve uygulayıcılar için katkı sunacağı düşünülmektedir.