Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet: İslamî İlimler Perspektifinden Müzakereler

Bu çalışma, 19-20 Ekim 2024 tarihlerinde Kur’an Araştırmaları Vakfı (KURAV) ile Mudanya Üniversitesinin iş birliği ile yapılan Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet Çalıştayı’nda sunulan tebliğ ve müzakereleri içermektedir. Üç oturumda gerçekleştirilen çalıştayın birinci oturumu, Hukukî ve Psikolojik Boyutuyla Fiziksel Şiddet başlığını taşımaktadır. Bu oturumda Dr. Av. Vildan Sali, “Türk Hukukunda Beden Dokunulmazlığı Açısından Fiziksel Şiddet Kavramı” başlıklı bir tebliğ; Doç. Dr. Hatice Kılınçer ise “Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın, Eş İlişkisi ve Çocuklar Üzerindeki Etkileri” başlıklı bir başka tebliğ sunmuştur.

Tarihi ve Toplumsal Açıdan Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet başlıklı ikinci oturumda yine iki tebliğ sunulmuştur. “İlk Dönem İslâm Toplumunda Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet” başlıklı birinci tebliğ Doç. Dr. Feyza Betül Köse tarafından; “Osmanlı Dönemi Kadına Yönelik Şiddetin Resmî Belgelere Yansıması” başlıklı tebliğ ise Prof. Dr. Zübeyde Güneş Yağcı tarafından sunulmuştur. Dinî/Fıkhî Açıdan Kadına Yönelik Fiziksel Şiddet başlıklı son oturumda da yine iki tebliğ sunulmuştur. “Nisâ Sûresi 34. Âyetin Hakikati Çerçevesinde Kur’ân’da Darp Kelimesinin Kullanılışı” başlığını taşıyan birinci tebliği Prof. Dr. Yunus Vehbi Yavuz sunmuş; “Şiddet Sarmalı ve Şefkat İklimi İkileminde ‘Darb’ ve ‘Nüşûz’” başlıklı son tebliğ de Prof. Dr. Saffet Köse tarafından sunulmuştur.

Çalıştayda özelde Nisâ Sûresi’nin 34. âyeti, genelde İslâmî paradigma çerçevesinde kadına yönelik fiziksel şiddet olgusu üzerine odaklanılmış ve katılımcıların üç temel yaklaşım ortaya koyduğu görülmektedir. Birinci yaklaşım, klasik metinlerde benimsenen yerleşik anlayışı esas alarak âyette geçen idribûhünne ile kastedilenin, hafif şekilde dövme olduğu; bunun da emir değil, bir ruhsat olarak kabul edilmesi gerektiği yönündedir. Buradaki darbı, kocasına tepeden bakan, onu değersizleştiren, ona karşı görevlerini bilinçli bir şekilde ihmal eden kadının uyguladığı psikolojik şiddetle (nüşûz) birlikte değerlendirmek gerekir. İkinci yaklaşıma göre “darb” sözcüğünün birçok anlamı vardır. Bunlardan biri dövmek olsa da bu anlam, ne ilgili âyetin amacına ne de İslâm’ın kadına bakış açısına uygun düşmektedir. Bu durumda “darb” fiilinin, dövmek yerine kadının veya erkeğin ortak yaşam alanından uzaklaşması şeklinde anlaşılması daha doğrudur. Üçüncü yaklaşım ise âyette geçen “darb” fiilinin dövmek anlamına geldiğini ancak bu anlamın günümüz açısından artık bir anlamının kalmadığını savunmaktadır.