Yeni bir araştırma alanı olarak Kolay Dil ve Basit Dil'in terimleştirme süreci

Engelsiz iletişim kapsamında Kolay Dil ve Basit Dil araştırmaları Amerika ve Avrupa’da 1960’lardan beri varlıklarını sürdürseler de Türkiye’de yeni bir araştırma alanı olarak henüz çalışılmaya başlanmıştır. Bilindiği üzere de yeni araştırma alanları kendisiyle beraber terimleştirme, yani terim oluşturma eylemini zaruri kılmaktadır. Terimbilimciler, terim oluşturma eyleminin rast gele değil kontrollü ve bilinçli yapılması gerektiği konusunda hem fikirler; böylece yeni kavramlar tutarlı olabilecek ve bu sayede bilim insanları birbirleriyle iletişim kurabileceklerdir; aksi durumda terim kargaşası oluşacak ve ulusal ve uluslararası düzlemde çalışmalarda istenmeyen çok anlamlılıklar oluşacak veya yanlış anlaşılmalar nedeniyle bilimsel bilgi aktarımı sekteye uğrayacaktır. Türkiye’de daha önce Kolay Dil ve Basit Dil alanlarında çalışmalar yürütülmemiş olması nedeniyle, çalışmalarımız kapsamında her biri standart dilin farklı dilsel varyasyonlarını temsil eden ve farklı hedef kitlere hitap eden “Kolay Dil” ve “Basit Dil” terimleri bilinçli ve kontrollü bir şekilde “çeviri odaklı” bir terim oluşturma sürecinde oluşturulmuştur. Bu süreçte ise “var olan kaynaklardan kullanım” yapılması suretiyle “anlam aktarımı” gerçekleştirilmiştir. İngilizcede “easy language” ve “plain language”, Almancada ise “leichte Sprache” ve “einfache Sprache” terimlerinden yola çıkılarak “easy language/leichte Sprache” için “Kolay Dil” terimi; “plain language/einfache Sprache” için ise “Basit Dil” terimi dilimize kazandırılmıştır. İngilizce ve Almancada “easy, plain, leicht ve einfach” sıfatları tıpkı Türkçedeki “kolay” ve “basit” sıfatları gibi eş anlamlı görünseler de sıfatların anlam aktarımında dikkate alınması gereken hususlar olduğu söylenmelidir. Bu hususlardan biri “kolay” ve “basit” sıfatlarının dil olgusunun kendisiyle ilgili olmasıdır. Bununla beraber “Kolay Türkçe” ve “Basit Türkçe” terimleri de uluslararası literatürün gereklikleri doğrultusunda terim olarak dilimize kazandırılmıştır. Terimleştirme sürecinde ele alınan bir diğer husus ise ülkemizde yaygın olarak kullanılan “sade” sıfatından Türk kültür ve tarihinde farklı çağrışımlar uyandırmasından dolayı kaçınılmış olmasıdır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı literatürde “anlaşılır dil” çatısı altında yeni terimler olarak yer alacak olan kavramların terimleştirilme sürecine ve bu süreç sonrasında bu terimlerin neden baş harflerinin büyük yazılarak isimleştirildiği konusuna ışık tutmak olacaktır.