Üsküp Nezareti Dâhilinde Güherçile Üretimi (15. Yüzyıl Ortalarından 19. Yüzyıl Ortalarına)

Güherçile, insanoğlunun bildiği en eski patlayıcı olan kara barutun en önemli kısmını oluşturmaktadır. Elde edilmesi pahalı olamamakla birlikte kullanıldığı sahanın ehemmiyeti yüzünden sıkı bir denetime tabi tutulan güherçile, Osmanlı coğrafyasının hemen hemen her bölgesinden üretimi yapılan bir hammaddeydi. İşte bu çalışmada Osmanlı arşiv vesikalarında ilk bilgilerine Fatih Sultan Mehmed döneminde ulaşılan ve ateşli silahların hammaddesinden birini oluşturan güherçilenin Üsküp ve civarındaki üretim, sevk ve kullanım aşamalarına odaklanılmıştır. 16. yüzyıl sonlarına doğru oluştuğu tahmin edilen Üsküp Nezareti’nin denetiminde sürdürülen üretimin takip eden yüzyıl ortalarından itibaren Selanik Baruthanesi’ne, daha sonraki süreçlerde ise Gelibolu ve Âzatlı baruthanelerine sevki üzerinde durulmuştur. Özellikle zaman içinde Üsküp merkezli bir uzman kadronun teşekkülü edip etmediği, devletin güherçile temini için aldığı tedbirler ve yaşanan sorunlar, arşiv belgelerinden ve yerel çalışmalardan elde edilen bulgulardan yola çıkılarak değerlendirilmiştir.