Münif Paşa'nın Hikmet-i Hukuk Derslerinde Kullandığı Kaynaklar Üzerine Bir Değerlendirme

Osmanlı Devleti’nde Tanzimat Fermanı ile birlikte Batı’daki gelişmeler yakından takip edilmiş, bir çok alanda Batı dünyası örnek alınarak yenilikler getirilmeye başlanmıştır. Yine aynı dönemde hukuk alanında ve hukuk eğitiminde de benzer yenilikçi yaklaşım devam ettirilmiş, 1880 yılında hukuk eğitimi veren Mekteb-i Hukuk-ı Şahane kurulmuştur. Bu kurumda dönemin önemli devlet adamlarından Münif Paşa tarafından Hikmet-i Hukuk (Hukuk Felsefesi) dersleri verilmeye başlanmıştır. Münif Paşa, Berlin’de görevli bulunduğu süre içerisinde hukuk felsefesi derslerini gönüllü olarak takip etmiş eski bir diplomattır. Başta Fransızca kaynaklar olmak üzere çeşitli Batılı kaynaklardan faydalanmış ve derslerinde de öğrencilerine bu bilgileri aktarmıştır. Münif Paşa, Batı hukuk felsefesini anlatırken İslam hukuku yaklaşımından da uzaklaşmamıştır. Bu bağlamda, hukuk felsefesi eğitimi anlayışı açısından Hikmet-i Hukuk derslerinin kopuştan ziyade geçiş dönemini yansıttığı söylenebilir.

Çalışmamızda, Münif Paşa’nın öğrencisi Sabit Efendi tarafından yayına hazırlanmış olan Hikmet-i Hukuk ders notları esas alınarak, Paşa’nın faydalandığı kaynaklar tespit edilecektir. Bu kaynaklardan yola çıkılarak Münif Paşa’nın hukuk felsefesi anlayışı detaylı bir şekilde ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler: Hikmet-i Hukuk, Hukuk Felsefesi, Hukuk Felsefesi Eğitimi, Münif Paşa, Tanzimat Dönemi.