CHP'nin Ortadoğu Politikasının Muhalif Söylemi Üzerinden Analizi Veri Seti - Bölme, Selin M.; Kosova; Bölme (2024)
CHP’nin Ortadoğu Politikasının Muhalif Söylemi Üzerinden Analizi (2013-2017) Projesi, temel olarak şu sorulara cevap aramaktadır: Ana muhalefet partisi olarak Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) hükümetinin yürüttüğü Ortadoğu Politikasına karşı muhalefetini hangi temel kavramlar üzerine kurmaktadır? CHP’nin açıkladığı dış politika vizyonu ile AK Parti hükümetinin Ortadoğu politikasına yönelik muhalif söylemi bir bütünlük arz etmekte midir? CHP’nin muhalefeti üzerinden bir Ortadoğu politikası tanımı yapılabilir mi? Projenin hipotezi bir muhalif partinin dış politika perspektifinin partinin ideolojisi ve vizyon belgelerinin ötesinde iktidarın icraatları ve bu icraatlara muhalefeti ile şekillendiğidir. CHP’nin Ortadoğu politikası da muhalif söylemi analiz edilerek tanımlanabilir. Projede çalışma tarih aralığı olarak 2013-2017 yılları arası seçilmiş ve çalışma nesnesi olan Ortadoğu politikası bu dönemde tartışmaların en fazla yoğunlaştığı Suriye, Mısır ve Libya’ya yönelik politikalar ile sınırlandırmıştır. 2013 yılı, Suriye, Mısır ve Libya başta olmak üzerine Ortadoğu’daki Arap İsyanları sonrası kazanımların tersine döndüğü, iç çatışmaların arttığı bir döneme girilmesi ile beraber Türkiye’nin takip etmekte olduğu pro-aktif, yumuşak güç ve kimlik temelli dış politikasında bir kırılmayı temsil etmektedir. Bölgede yaşanan iç çatışmalar ve bölünmeler Türkiye’yi güvenlik eksenli bir dış politikaya yönlendirirken, söz konusu ülkelerle ilişkiler de sorunlu bir evreye girmiştir. AK Parti hükümetinin bu ülkelere yönelik zaman zaman askeri güç kullanımını da içeren kararları beraberinde Meclis içinde yoğun muhalefeti getirmiştir. Bu nedenle dönem, CHP’nin muhalif söylemini çözümleyebilmek ve anlamlı bir sonuç elde edebilmek adına analiz edilecek gerekli ve yeterli veriyi sunmaktadır. Çalışmanın 2017 yılı ile sınırlandırılmasının nedeni ise bu dönemden sonra her ne kadar çalışmaya konu olan üç ülke ile ilgili hükümetin politikalarına muhalefet sona ermemiş olsa da 16 Nisan 2017’de geçilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrasında dış politikanın yapımında ve yürütülmesinde yapısal değişim yaşanmış olmasıdır. Bu süreci takiben gerek AK Parti hükümetinin dış politikasını, gerekse muhalefetin söylemini etkileyen yeni faktörler devreye girdiği için çalışma 2013- 2017 dönemi ile sınırlandırılmıştır. Bu proje, dış politika yapımının analizinde merkeze iktidarın uygulamalarını değil muhalefetin itirazlarını koyması bakımından öncü bir çalışma niteliğindedir. Çok partili demokratik sistemlerdeki karar alma süreçlerinde muhalefet partileri sadece sahip oldukları oy gücü nedeniyle değil Meclis içinde ve dışında iktidar üzerinde oluşturdukları baskı ve kamuoyunu yönlendirebilme yetenekleri nedeniyle de önemli yer teşkil ederler. Bu partilerin politik vizyonlarını doğru şekilde analiz etmek bir ülkenin dış politikasındaki eğilimleri anlamak adına önem arz etmektedir. Buna karşın Türkiye’de muhalefet partilerinin dış politika vizyonları inceleyen çalışma yok denecek kadar azdır. Türkiye’deki siyasal partilerle ilgili literatüre bakıldığında muhalefet partilerine dair yapılan çalışmaların çoğunlukla partilerin tarihini, zaman içerisinde nasıl değişip dönüştüklerini ve organizasyon yapılarını incelemekte olduğu görülmektedir. CHP üzerine yapılmış çalışmalarda da bu eğilim gözlemlenmektedir ve çalışmalar partinin kuruluşundan günümüze geçirdiği ideolojik ve örgütsel dönüşümü açıklamak üzerine yoğunlaşmıştır. Ancak, CHP’nin son on yıldır Türkiye’nin dış politika gündemini en çok meşgul eden bölge olan Ortadoğu’ya yönelik hükümetin bölge politikasına muhalefetine dair bir analize veya CHP’nin dış politika vizyonunu Ortadoğu ülkeleriyle ilişkiler üzerinden inceleyen bir çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu noktada bu çalışma genelde bir muhalefet partisinin özelde ise CHP’nin dış politika yaklaşımı geliştirme sürecini açıklaması bakımından özgündür. Çalışma, Türkiye’nin siyasi tarihinde önemli bir yer teşkil eden ve ana muhalefet partisi konumunu kesintisiz yaklaşık son yirmi yıldır devam ettirmekte olan Cumhuriyet Halk Partisi’nin dış politika vizyonunu muhalefette kullandığı söylem üzerinden analiz etmesi bakımından da bir ilk olacaktır. Bu projenin literatüre üç noktada özgün katkısı olacaktır. Birincisi TBMM tutanakları, parti grup toplantıları ve partinin ileri gelenlerinin yaptıkları açıklamaları bir arada analiz edecek olan bu çalışma, MAXQDA yazılım programı ile CHP’nin AK Parti hükümetinin Ortadoğu politikasına muhalefette kullandığı temel kavramların bir dökümünü çıkaracaktır ki bu veri daha sonraki çalışmalara da kaynak sunmaktadır. İkincisi, hükümetin dış politika kararları karşısında muhalefetin kullandığı söylem ile yayınlanmış olduğu vizyon belgeleri üzerinden yapılacak karşılaştırmalı okuma CHP’nin Ortadoğu politikasına dair derinlikli özgün bir analiz ortaya koyacaktır. Üçüncü olarak CHP’nin Ortadoğu politikasına dair ortaya konulacak bu analiz bir muhalif partinin dış politikada tutum benimseme ve vizyon geliştirme sürecine de ışık tutacaktır.
Keywords: cc-by-nc-4.0; CHP; Suriye Krizi; Söylem Analizi